Ngành ngân hàng trước sức ép giảm lãi suất: Cuộc thanh lọc phân hóa bắt đầu

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa phát đi một thông điệp khá rõ ràng: sẽ cắt giảm chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) năm 2027 đối với những ngân hàng không thực hiện hạ lãi suất cho vay. Theo quan điểm của tôi động thái này được xem là yêu cầu các ngân hàng chia sẻ lợi ích với nền kinh tế khi ngành ngân hàng liên tục có mức tăng trưởng lợi nhuận rất lớn. Đây sẽ là đòn bẩy buộc các nhà băng phải giảm biên lãi ròng (NIM) để hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời mở ra một giai đoạn cạnh tranh và phân hóa khốc liệt chưa từng có.

Biểu đồ: Tăng trưởng LNST các nhóm ngành Q1/26 và Q2/26

Nguồn: Fiin ProX, Virtus Prosperity tổng hợp

Theo báo cáo của NHNN tại cuộc họp với Thủ tướng, cơ quan quản lý tiền tệ sẽ áp dụng biện pháp điều chỉnh room tín dụng như một công cụ kỷ luật thị trường. Các ngân hàng không chủ động giảm lãi suất cho vay, không chia sẻ lợi nhuận với nền kinh tế sẽ bị siết hạn mức tăng trưởng tín dụng trong năm tới. Đây là lần đầu tiên NHNN công khai gắn room tín dụng với trách nhiệm giảm lãi suất, cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc hạ mặt bằng lãi suất cho vay – vốn đang được đánh giá là còn cao so với khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Tôi cho rằng áp lực giảm NIM là điều không thể tránh khỏi. Hiện nay, lợi nhuận ngành ngân hàng tăng trưởng quá nhanh so với khối doanh nghiệp phi tài chính, tạo ra sự mất cân đối trong phân phối lợi ích nền kinh tế. Khi NIM thu hẹp, cuộc đua giữa các ngân hàng sẽ không còn là cuộc đua lãi suất huy động cao để thu hút tiền gửi, mà chuyển sang cuộc đua về năng lực huy động vốn giá rẻ, tối ưu chi phí vận hành và ứng dụng công nghệ.

Trong cuộc chơi mới, những ngân hàng có lợi thế về tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao, nguồn vốn quốc tế lãi suất thấp, hệ thống công nghệ hiện đại giúp tiết giảm chi phí nhân sự và vận hành sẽ là những ngân hàng hưởng lợi. Các ngân hàng này có thể duy trì lợi nhuận ổn định ngay cả khi NIM bị nén nhờ chi phí vốn đầu vào rẻ và hiệu quả hoạt động vượt trội. Ngược lại, các ngân hàng yếu kém, chậm thay đổi, có mô hình kinh doanh phụ thuộc vào việc chạy đua lãi suất huy động cao để nuôi hệ sinh thái, dùng tiền huy động ngắn hạn để rót vốn vào các dự án lớn trong dài hạn, sẽ đối mặt với khó khăn nghiêm trọng.

Nguồn: BCTC các NHTM, Virtus Prosperity tổng hợp 

Theo quan sát của tôi sự phân hóa ngành ngân hàng theo mô hình chữ K sẽ ngày càng rõ nét. Nhóm ngân hàng mạnh, có chiến lược bền vững sẽ tiếp tục tăng trưởng và mở rộng thị phần, trong khi nhóm ngân hàng yếu sẽ tụt lại, suy giảm tăng trưởng. Áp lực giảm lãi suất, giảm NIM cũng sẽ buộc các nhà băng phải tái cấu trúc danh mục tín dụng, hạn chế cho vay vào các lĩnh vực rủi ro cao, đầu cơ, và tập trung vào các phân khúc khách hàng có chất lượng tín dụng tốt.

Dự báo trong thời gian tới, ngành ngân hàng sẽ chứng kiến làn sóng cạnh tranh gay gắt về công nghệ, chất lượng dịch vụ và khả năng quản trị rủi ro. Những ngân hàng chậm đổi mới, không bắt kịp xu hướng số hóa sẽ khó giữ được vị thế. Đồng thời, sự thanh lọc thị trường có thể dẫn đến các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) hoặc tái cơ cấu bắt buộc đối với các ngân hàng yếu kém.

Về phía cơ quan quản lý, việc siết room tín dụng đối với ngân hàng không hạ lãi suất cũng là một bước đi nhằm tạo áp lực cạnh tranh lành mạnh, hướng ngành ngân hàng đến mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả thay vì chỉ dựa vào quy mô. Tuy nhiên, chính sách này cũng đặt ra thách thức cho các ngân hàng nhỏ, vốn có ít dư địa để giảm lãi suất hơn so với các "ông lớn".

Tóm lại, ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình với áp lực phải hy sinh một phần lợi nhuận để hỗ trợ nền kinh tế. Cuộc đua mới không còn là cuộc đua lãi suất mà là cuộc đua về năng lực quản trị, công nghệ và khả năng thích ứng. Ngân hàng nào nhanh nhạy, có nền tảng vững chắc sẽ trụ vững và phát triển; ngân hàng nào chậm chân, yếu kém sẽ gặp nhiều khó khăn. Thị trường sẽ chứng kiến sự phân hóa mạnh mẽ, và mô hình chữ K sẽ trở thành bức tranh chủ đạo của ngành ngân hàng trong thời gian tới.